Thất nghiệp vì AI, hoang mang vì AI nhưng… đủ khả năng một mình theo đuổi mơ ước nhờ AI
13/08/2026
21
views
2
#2 on leaderboard of challenge:
Có một nghịch lý khá buồn cười trong câu chuyện của tôi với AI.
AI góp phần khiến tôi thất nghiệp.
Nhưng thất nghiệp lại cho tôi thứ mà suốt nhiều năm đi làm full-time tôi luôn thiếu:
Thời gian.
Và rồi cũng chính AI giúp tôi biến khoảng thời gian bất đắc dĩ đó thành cơ hội để theo đuổi một giấc mơ mà trước đây tôi luôn nghĩ rằng một cá nhân không đủ nguồn lực để làm.
Không chỉ là viết một bộ truyện.
Ước mơ của tôi lớn hơn một chút:
Tôi muốn xây dựng một thế giới ảo của riêng mình.
Truyện chỉ là nền móng đầu tiên.
Nếu có thể đi đủ xa, tôi muốn thế giới ấy có website, dữ liệu, hình ảnh, giọng nói, video, game, thậm chí một ngày nào đó là phim.
Nghe khá tham vọng đối với một người đang thất nghiệp.
Nhưng điều kỳ lạ là chính trong thời đại AI khiến tôi hoang mang nhất về nghề nghiệp, tôi lại lần đầu tiên cảm thấy:
Có lẽ một mình mình thật sự có khả năng bắt đầu làm việc đó.
Sau 10 năm làm lập trình, lần đầu tiên tôi tự hỏi: viết code còn đáng giá bao nhiêu?
Tôi đã làm lập trình khoảng 10 năm.
Vì vậy tôi cảm nhận rất rõ tốc độ AI đang thay đổi công việc này.
Ngày trước, một feature có thể bắt đầu bằng việc đọc requirement, tìm source, xác định luồng xử lý, viết code, debug, refactor, test...
Bây giờ rất nhiều đoạn trong quy trình đó đã có AI tham gia.
Một component?
AI viết.
Một function cần refactor?
AI đưa phương án.
Không hiểu một đoạn code cũ?
AI giải thích.
Cần tìm nơi một state được thay đổi trong một project lớn?
Cho AI đọc source.
Regex, SQL, script, test case, documentation, migration, xử lý dữ liệu...
AI ngày càng làm được nhiều hơn.
Và điều khiến tôi thực sự lo lắng không phải chuyện AI có thể viết một function.
Mà là:
Một developer biết dùng AI có thể làm được bao nhiêu công việc so với chính developer đó vài năm trước?
Nếu trước đây một team cần 10 người, sau này liệu có còn cần đủ 10 người?
Tôi không biết.
Nhưng tôi biết chính mình đang trở thành bằng chứng cho câu hỏi đó.
Bởi càng dùng AI, lượng công việc một mình tôi có thể xử lý càng lớn.
Rồi giữa lúc thị trường thay đổi, tôi thất nghiệp.
Tôi không cho rằng AI là nguyên nhân duy nhất. Kinh tế, doanh nghiệp cắt giảm nhân sự, thị trường tuyển dụng và rất nhiều yếu tố khác đều có ảnh hưởng.
Nhưng với riêng tôi, AI rõ ràng là một phần của sự thay đổi đang diễn ra.
Và thế là tôi rơi vào một tình huống khá trớ trêu:
Thứ khiến tôi lo mình không còn cần thiết với doanh nghiệp lại đang giúp tôi ngày càng ít cần đến một đội ngũ để làm những dự án của riêng mình.
Tôi không chỉ dùng AI để viết code nữa
Ban đầu cách tôi dùng AI khá giống nhiều lập trình viên khác:
Có task → hỏi AI → lấy code → sửa → chạy.
Nhưng dần dần workflow thay đổi.
Tôi bắt đầu không nhìn AI như một autocomplete thông minh nữa.
Tôi bắt đầu giao cho nó cả một chuỗi công việc.
Đọc source.
Tìm các file liên quan.
Phân tích vấn đề.
Đề xuất hướng xử lý.
Viết code.
Chạy lại logic.
Review thay đổi.
Sửa tiếp.
Tạo patch.
Kiểm tra những phần có khả năng bị ảnh hưởng.
Từ một câu hỏi đơn lẻ, tôi chuyển dần sang cách làm mang tính agentic hơn: chia mục tiêu lớn thành nhiều bước và để AI xử lý từng phần dưới sự giám sát của mình.
Có những việc trước đây tôi phải ngồi làm từng bước bằng tay, bây giờ tôi chỉ cần định nghĩa:
Tôi muốn kết quả cuối cùng là gì?
Rồi xây workflow để AI tiến dần tới đó.
Và khi đã quen với cách nghĩ này, tôi bắt đầu nhìn mọi công việc xung quanh bằng con mắt của một developer:
“Cái này có tự động hóa được không?”
Tôi bắt đầu số hóa gần như mọi thứ mình làm
Đây có lẽ là lúc AI thực sự thay đổi cách tôi sống chứ không chỉ cách tôi code.
Tôi có một cửa hàng cho thuê đồ.
Thay vì tìm một phần mềm rồi cố ép quy trình của mình vào cách phần mềm đó hoạt động, tôi có thể tự xây một hệ thống quản lý phù hợp với chính cửa hàng của mình.
Thiếu chức năng?
Viết thêm.
Quy trình thay đổi?
Sửa.
Cần thống kê một kiểu mới?
Thêm.
Tôi muốn làm nội dung audio?
Tôi tự viết tool TTS.
Muốn phục vụ quy trình làm video?
Tự xây tool hỗ trợ video.
Muốn thu thập các video social phục vụ việc nghiên cứu và xây dựng nguồn dữ liệu của riêng mình?
Tôi viết công cụ hỗ trợ.
Có một thao tác lặp đi lặp lại?
Tôi nghĩ cách tự động hóa nó.
Điều thú vị là rất nhiều tool trong số đó nếu trước đây phải tự viết hoàn toàn từ đầu, có thể tôi sẽ bỏ cuộc vì chúng không đủ quan trọng để dành vài ngày hoặc vài tuần phát triển.
Nhưng với AI, chi phí để tạo một công cụ nhỏ giảm xuống rất mạnh.
Một ý tưởng xuất hiện vào buổi sáng có thể đến buổi tối đã có prototype.
Nó chưa chắc đẹp.
Chưa chắc hoàn chỉnh.
Nhưng nó chạy được.
Và với tôi, đó là một thay đổi rất lớn.
Ngày trước, phần mềm chủ yếu là thứ tôi viết cho công ty hoặc khách hàng.
Bây giờ, tôi bắt đầu viết phần mềm để tăng năng lực cho chính mình.
Từ lập trình viên thành người xây công cụ cho chính mình
Đây là điểm mà tôi thấy AI thú vị nhất.
Một người không biết lập trình có AI có thể làm được rất nhiều thứ.
Nhưng một người đã có nền tảng lập trình rồi có thêm AI thì khả năng mở rộng còn lớn hơn nữa.
Bởi khi AI đưa ra một đoạn code, tôi không nhất thiết phải tin nó.
Tôi có thể đọc.
Tôi biết architecture đang đi về đâu.
Tôi biết đoạn này đang coupling quá chặt.
Biết logic này sẽ khó maintain.
Biết abstraction kia là thừa.
Biết chỗ nào đang hack cho chạy và chỗ nào thực sự có thể mở rộng.
Sau khoảng 10 năm làm nghề, điều AI tăng tốc cho tôi không chỉ là khả năng viết code.
Nó tăng tốc khả năng biến một ý tưởng thành phần mềm.
Hai thứ đó không hoàn toàn giống nhau.
Và càng dùng AI, tôi càng nhận ra:
Giá trị của kinh nghiệm lập trình không biến mất. Nó chuyển từ “tự tay viết từng dòng code” sang “biết nên xây cái gì, xây như thế nào và biết AI đang làm đúng hay sai”.
Nhưng tôi cũng phải trả học phí cho bài học đó.
Có lúc khá đắt.
Tôi từng tin AI quá mức và nhận lại một đống rác không thể debug
Có một giai đoạn tôi bắt đầu quen với việc AI sửa code rất nhanh.
Một lỗi xuất hiện?
Đưa cho AI.
AI sửa.
Lỗi khác?
Đưa tiếp.
Nó lại sửa.
Thấy chạy được.
Tiếp tục.
Feature mới?
Lại thêm.
Patch chồng patch.
Và vì kết quả đến quá nhanh, có lúc tôi bỏ qua thứ mà một lập trình viên đáng lẽ không bao giờ được bỏ qua:
Review.
Đến một thời điểm, source vẫn chạy ở một số luồng nhưng cấu trúc bên trong đã trở thành một mớ hỗn độn.
Fix chỗ này vỡ chỗ khác.
AI đọc phần code do chính AI tạo ra rồi tiếp tục vá lên nó.
Context ngày càng lớn.
Các quyết định architecture ban đầu bị phá vỡ dần.
Cuối cùng tôi rơi vào trạng thái tồi tệ nhất:
Không thể debug nổi nữa.
Và cái giá phải trả là viết lại một phần rất lớn source code từ đầu.
Khá đau.
Nhưng cũng rất đáng giá.
Nó khiến tôi nhận ra một nguyên tắc mà bây giờ tôi gần như luôn cố giữ:
AI có thể code rất nhanh. Nhưng người chịu trách nhiệm cho source vẫn phải là tôi.
Không review vì “AI chắc đúng” chẳng khác gì merge code của một developer mình chưa từng gặp mà không đọc diff.
Chỉ khác ở chỗ developer này có thể viết vài nghìn dòng trong lúc mình đi pha cà phê.
Nhưng đôi lúc tôi lại đi sang cực đoan ngược lại
Sau cú đó, tôi review AI kỹ hơn.
Có lẽ đôi khi… kỹ quá.
Đây là nơi 10 năm làm nghề lại tạo ra một vấn đề khá buồn cười.
Tôi nhìn đoạn code AI viết và nghĩ:
“Chạy thì chạy đấy, nhưng xấu.”
Rồi bắt nó sửa.
“Function này dài quá.”
Sửa.
“Tách responsibility ra.”
Sửa.
“Tên này không đúng convention.”
Sửa.
“Architecture này sau này khó mở rộng.”
Sửa.
“Refactor lại cho clean.”
Sửa tiếp.
Đến lúc nhìn lại, tôi có thể đã dành vài tiếng để làm đẹp một tool cá nhân mà tổng cộng cả tháng chạy vài lần.
Không thêm doanh thu.
Không có user nào quan tâm.
Không giải quyết thêm vấn đề gì.
Nhưng code thì rất đẹp.
Đẹp một cách... vô nghĩa về kinh tế.
Đây có lẽ là một trong những thói quen cũ khó bỏ nhất của tôi.
Làm developer lâu năm khiến tôi quen với suy nghĩ rằng code phải sạch, phải chuẩn, phải dễ mở rộng.
Điều đó không sai.
Nhưng AI khiến tốc độ tạo phần mềm tăng lên đến mức một câu hỏi khác trở nên quan trọng hơn:
“Đoạn code này có thực sự đáng để mình dành thêm hai tiếng làm đẹp không?”
Tôi vẫn chưa phải lúc nào cũng trả lời được đúng.
Có hôm tôi đang làm một tool dùng cho chính mình, nhìn đồng hồ đã qua nửa đêm và chợt nhận ra:
Tôi vừa refactor một thứ mà có lẽ chẳng bao giờ cần mở rộng.
AI giúp tôi tiết kiệm ba tiếng viết code.
Sau đó tôi dùng đúng ba tiếng đó để bắt AI viết lại code cho đẹp hơn.
Không lời được phút nào.
Đúng chất lập trình viên.
AI không làm tôi rảnh hơn. Nó khiến tôi có khả năng làm nhiều việc hơn
Đó cũng là câu trả lời của tôi cho chủ đề “Easier or Busier with AI?”
Nếu xét từng task:
Dễ hơn rất nhiều.
Nhưng xét tổng thể cuộc sống:
Tôi bận hơn.
Trước đây một việc mất bốn tiếng.
Bây giờ mất một tiếng.
Nhưng ba tiếng còn lại không biến thành thời gian nghỉ.
Tôi nghĩ:
“Vậy làm thêm cái này.”
Có tool TTS rồi?
Làm tiếp pipeline audio.
Có website rồi?
Tối ưu dữ liệu.
Có dữ liệu rồi?
Nghĩ đến automation.
Automation chạy được?
Nghĩ tiếp xem phần nào có thể giao cho agent.
AI không làm danh sách công việc của tôi ngắn lại.
Nó làm giới hạn của danh sách đó biến mất.
Và đây cũng là lúc một giấc mơ cũ bắt đầu trở nên nghiêm túc hơn.
15 năm đọc truyện, 10 năm viết code và một giấc mơ hơi quá sức
Tôi đọc truyện khoảng 15 năm.
Đủ lâu để trong đầu tích lũy rất nhiều thứ mà trước đây tôi chưa từng nghĩ có thể gọi là “kinh nghiệm”.
Tôi đọc đủ nhiều để cảm nhận khi một nhân vật hành động không tự nhiên.
Khi một tuyến truyện đang bị ép.
Khi một sức mạnh xuất hiện chỉ để cứu nhân vật chính.
Khi thế giới tồn tại như phông nền thay vì một nơi có quy luật riêng.
Tôi biết mình thích kiểu thế giới nào.
Ghét kiểu tình tiết nào.
Muốn nhân vật phát triển ra sao.
Và tôi muốn xây một thế giới của riêng mình.
Thiên Đạo Chi Lộ bắt đầu từ đó.
Nhưng mục tiêu cuối cùng của tôi không chỉ là có một bộ tiểu thuyết.
Tôi muốn xây dựng một world/IP có khả năng tồn tại ở nhiều hình thức khác nhau.
Truyện là nền tảng vì nó là cách rẻ nhất để xây lore, nhân vật, lịch sử, địa lý, hệ thống sức mạnh và những xung đột của thế giới.
Nhưng từ nền tảng đó, tôi muốn thử tiếp.
Audio.
Hình ảnh.
Video.
Website tương tác.
Game.
Và nếu một ngày đủ khả năng, phim.
Có thể tôi sẽ không bao giờ đi được đến bước cuối.
Nhưng điều quan trọng là lần đầu tiên tôi nhìn toàn bộ chuỗi đó và không còn nghĩ:
“Muốn làm cái này chắc phải có cả một công ty.”
Tôi bắt đầu nghĩ:
“Phần nào mình có thể tự làm trước?”
AI không thay thế 15 năm đọc truyện hay 10 năm lập trình của tôi
Đây là điều tôi thấy khá thú vị.
Người ta thường hỏi AI có làm kinh nghiệm trở nên vô nghĩa không.
Trải nghiệm của tôi lại gần như ngược lại.
AI càng mạnh, tôi càng thấy những năm mình đã tích lũy kinh nghiệm có giá trị.
Với code, tôi có khoảng 10 năm để biết lúc nào AI đang tạo ra một giải pháp ổn và lúc nào nó đang xây một quả bom kỹ thuật.
Với truyện, tôi có khoảng 15 năm đọc đủ nhiều để nhìn một ý tưởng AI đưa ra và nói:
“Không.”
“Quá cliché.”
“Nhân vật sẽ không làm vậy.”
“Đoạn này tiện quá.”
“Thế giới không vận hành như thế.”
“Ý này hay, nhưng phải gieo từ 100 chương trước.”
Tôi không cần AI quyết định thay mình.
Tôi cần nó tạo phương án nhanh hơn khả năng tôi tự tạo.
Sau đó tôi review.
Phản biện.
Loại bỏ.
Ghép lại.
Định hướng.
Và bắt nó làm tiếp.
Nếu nhìn theo cách đó, vai trò của tôi đang thay đổi khá nhiều.
Trước đây tôi là người trực tiếp sản xuất phần lớn đầu ra.
Bây giờ ở nhiều công việc, tôi giống người thiết kế hệ thống, đưa ra tiêu chuẩn và review đầu ra hơn.
Khá giống Tech Lead.
Chỉ có điều team của tôi đôi lúc toàn là AI.
Và thành viên này không đòi tăng lương, nhưng nếu giao task thiếu context thì có khả năng phá production với tinh thần làm việc cực kỳ nhiệt tình.
Từ chatbot đến AI agent
Tôi nghĩ đây cũng là bước thay đổi quan trọng nhất trong cách tôi dùng AI.
Nếu chỉ dùng AI theo kiểu:
“Hãy viết function này.”
“Hãy sửa đoạn text này.”
“Hãy tạo prompt kia.”
thì AI rất hữu ích, nhưng vẫn chỉ là một công cụ phản hồi yêu cầu.
Điều tôi đang muốn tiến tới là một hệ thống khác:
AI có thể thực hiện cả workflow.
Ví dụ một agent có thể nhận một mục tiêu, đọc dữ liệu hiện tại, xác định các bước cần làm, gọi tool phù hợp, tạo đầu ra, kiểm tra kết quả rồi chuyển cho bước tiếp theo.
Một agent khác xử lý nội dung.
Một agent rà logic.
Một agent làm dữ liệu.
Một agent hỗ trợ code.
Một workflow tự động có thể nối những việc đó lại với nhau.
Tất nhiên hiện tại tôi vẫn phải kiểm soát rất nhiều.
Và sau lần để AI biến source thành đống rác, tôi cũng không còn mơ mộng chuyện “bấm nút rồi AI làm hết”.
Nhưng hướng đi đó khiến tôi cực kỳ hứng thú.
Bởi khi AI có thể sử dụng chính những công cụ mà tôi viết, còn tôi lại có thể dùng AI để viết thêm công cụ mới cho nó...
thì xuất hiện một vòng lặp khá đặc biệt:
Tôi dùng AI để xây tool.
Tool giúp AI làm được nhiều việc hơn.
AI mạnh hơn lại giúp tôi xây tool mới nhanh hơn.
Với một cá nhân, đây là một dạng đòn bẩy mà vài năm trước tôi gần như không thể có.
Có lẽ thứ tôi đang xây không phải một bộ truyện
Càng làm, tôi càng nhận ra Thiên Đạo Chi Lộ chỉ là thứ dễ nhìn thấy nhất.
Thứ tôi thực sự muốn xây phía sau nó là một hệ thống.
Một nơi lore được lưu trữ có cấu trúc.
Nhân vật có timeline.
Thế lực có quan hệ.
Sự kiện có nguyên nhân và hậu quả.
Website có thể đọc dữ liệu đó.
Tool TTS có thể biến nội dung thành audio.
Tool video có thể lấy dữ liệu nhân vật và thế giới để hỗ trợ tạo nội dung.
Một ngày nào đó game có thể dùng chính dữ liệu đó.
Và nếu đi xa hơn nữa, những hình thức nội dung khác vẫn dựa trên cùng một thế giới.
Lúc đó, kỹ năng lập trình và sở thích đọc truyện của tôi không còn là hai thứ tách biệt.
Chúng gặp nhau.
15 năm đọc truyện cho tôi cảm giác về thế giới mà mình muốn xây.
10 năm lập trình cho tôi khả năng biến thế giới đó thành hệ thống.
AI cho tôi lực lượng để thử làm nó với quy mô mà trước đây một mình tôi không dám nghĩ tới.
Đó mới thực sự là giấc mơ của tôi.
Và vì thế tôi vẫn hoang mang vì AI
Tôi không tin câu:
“AI chỉ là công cụ, không có gì phải lo.”
Tôi nghĩ có rất nhiều thứ phải lo.
Những công việc mang tính lặp lại sẽ bị ảnh hưởng.
Team có thể nhỏ đi.
Một người có AI có thể xử lý khối lượng việc trước đây cần nhiều người.
Tiêu chuẩn năng suất sẽ tiếp tục tăng.
Và nghề lập trình có lẽ sẽ phải dần rời khỏi việc đánh giá một người bằng số dòng code họ có thể viết.
Điều đó đáng sợ.
Đặc biệt khi chính tôi là người đang tìm việc trong thời điểm này.
Nhưng có một sự thật khác mà tôi cũng không thể phủ nhận:
Nếu AI khiến một công ty có thể làm nhiều việc hơn với ít người hơn, thì nó cũng khiến một cá nhân có thể làm được những việc trước đây chỉ công ty mới đủ nguồn lực làm.
Hai mặt đó thực ra là cùng một hiện tượng.
Chỉ khác việc mình đang đứng ở phía nào.
Khi đứng ở vị trí người lao động, nó khiến tôi sợ.
Khi đứng ở vị trí người muốn tạo ra một sản phẩm của riêng mình, nó khiến tôi thấy một cánh cửa rất lớn đang mở ra.
Thứ lấy mất công việc của tôi cũng đang giúp tôi tự xây công việc cho mình
Tôi vẫn đang tìm việc.
Tôi vẫn là một lập trình viên.
Và có lẽ nếu ngày mai có một công việc phù hợp, tôi vẫn tiếp tục đi làm như trước.
Nhưng có một thứ đã thay đổi.
Trước đây tôi nghĩ muốn theo đuổi giấc mơ này, mình cần:
Nhiều tiền hơn.
Nhiều thời gian hơn.
Một writer.
Một designer.
Một video editor.
Một team developer.
Marketing.
Có thể cả một studio.
Bây giờ tôi không còn đợi đủ tất cả những thứ đó nữa.
Tôi bắt đầu từ những gì mình đang có:
15 năm đọc truyện.
10 năm làm lập trình.
Một chiếc máy tính.
Khoảng thời gian bất đắc dĩ sau khi thất nghiệp.
Và AI.
AI góp phần khiến tôi thất nghiệp.
Thất nghiệp cho tôi thời gian để bắt đầu.
Kinh nghiệm giúp tôi biết cách review và định hướng AI.
Còn AI giúp một cá nhân như tôi có thể code, xây tool, tự động hóa workflow, làm nội dung và từng bước dựng nên một thế giới mà trước đây tôi luôn nghĩ phải cần cả một đội ngũ.
Vậy AI khiến tôi Easier hay Busier?
Cả hai.
Nó khiến từng công việc dễ hơn.
Nhưng khiến những thứ tôi dám mơ tới lớn hơn.
Và khi giấc mơ lớn lên, công việc chẳng bao giờ ít đi.
Khá trớ trêu khi thứ từng khiến tôi tự hỏi:
“Liệu vài năm nữa người ta còn cần một lập trình viên như mình không?”
lại đang khiến tôi đặt ra một câu hỏi hoàn toàn khác:
“Với AI, một lập trình viên như mình có thể tự xây được bao nhiêu thứ?”
Tôi chưa biết câu trả lời.
Nhưng ít nhất bây giờ tôi có thời gian để thử.
