Automation Test

Trong suốt chặng đường đi làm, tôi được cả nam lẫn nữ giúp đỡ rất nhiều, đặc biệt là các anh trong team, mentoring, chỉ bài, hỗ trợ đủ thứ. Nhưng hôm nay tôi muốn kể về những kết nối với các chị em trong ngành Tech đã làm tôi thay đổi theo cách rất đặc biệt, có thể vì tụi mình hiểu được những áp lực rất đặc thù của phụ nữ trong ngành Tech.Tôi nhớ lần đầu tiên tôi tham gia vào một group dành cho Tester. Lúc đó tôi còn đang loay hoay chuyển từ manual sang automation, tự học, tự mò, bug thì nhiều mà tài liệu lúc đó cũng không rõ ràng như bây giờ. Trong một bài post, tôi hỏi một câu khá “ngớ ngẩn” về cách debug test script. Tôi nghĩ chắc chẳng ai trả lời đâu. Thế mà vài tiếng sau có một chị ghé vào, giải thích tận tình từng bước, còn gửi thêm sample code qua tin nhắn. Nhờ cái comment đó mà tôi giải quyết được vấn đề, rồi cũng nhờ đó mà tôi có thêm sự tự tin để học tiếp. Bật mí là hiện tại tôi và chị ấy vẫn còn thi thoảng liên lạc, cà phê với nhau và chủ đề nói chuyện không chỉ xoay quanh công việc mà còn là gia đình, sức khỏe, tâm sinh lý hoặc đơn giản là… tám nhảm =)).Sau này, khi những câu hỏi không còn bó buộc trong chuyên môn, mà còn là sức khỏe tinh thần, cách cân bằng cuộc sống và công việc của một người phụ nữ trong ngành IT,… luôn có một “chị nào đó” trong cộng đồng giơ tay giúp. Người thì kể lại hành trình burnout, người chỉ cách đặt lại ranh giới công việc, người bảo nghỉ một hôm cũng không sao. Đọc xong, tôi cảm giác như có nguyên một “đội quân vô hình” đứng sau lưng mình.Rồi đến khi tôi bắt đầu có kinh nghiệm hơn, tôi lại được một số em hỏi về cách học automation, cách chọn job, cách deal lương. Tôi thấy mình như đang trả lại những gì mình từng nhận. Mỗi lần giúp được một ai đó, tôi lại thấy đúng là phụ nữ trong ngành Tech giỏi thật, chỉ cần có cơ hội và có người trao đúng lời khích lệ.Nên hôm nay tôi viết post này như một lời cảm ơn và cũng như một lời nhắn:Nếu bạn cũng là một người phụ nữ đang làm trong Tech, đừng ngại chia sẻ. Khi bạn nói ra một điều gì đó, biết đâu nó lại cứu một người đang chới với. Còn nếu bạn đang cần giúp đỡ, đừng ngại giơ tay vì chúng ta ở đây để nâng nhau lên, không phải để so sánh hay phán xét.Còn bạn thì sao,  có kết nối “chị chị em em” nào trong ngành Tech đã thay đổi bạn dù chỉ một chút? Hãy kể cho nhau nghe để tiếp thêm sức mạnh nhé.

Sau hơn mười năm làm kiểm thử, mình từng nghĩ rằng muốn tiến xa trong nghề thì phải học thêm nhiều tool, nhiều framework, chạy nhiều automation script hơn. Nhưng càng làm lâu, mình càng nhận ra một điều quan trọng: kỹ thuật không phải là thứ duy nhất định hình giá trị của một Senior Tester.Điểm tạo nên khác biệt lại nằm ở thứ mà ngày xưa mình ít để ý (thật ra là mình nghĩ là không quan trọng): hiểu về toàn cảnh kinh doanh.Khi ở vị trí Senior, công việc không đơn thuần là viết nhiều test case hay tối ưu script chạy nhanh hơn vài giây. Điều quan trọng hơn là hiểu: mình đang bảo vệ điều gì trong sản phẩm và vì sao doanh nghiệp lại ra mắt sản phẩm này.Có một lần, dự án mình đang làm tung ra một bản release có một lỗi mà team không ai ngờ tới. Lỗi rất nhỏ, không gây crash, không sai UI, không lệch dữ liệu. Nó chỉ đơn giản khiến một nút “Continue” trong luồng thanh toán hiển thị trễ hơn bình thường khoảng 1-2 giây.Trong checklist automation của mình, bước này pass. Mình chỉ validate logic và trạng thái. Còn thời gian phản hồi thì mình không để ý, vì trong tài liệu yêu cầu kỹ thuật không nói gì đến performance cho màn đó. Mình cũng không nghĩ việc chậm chỉ 1 giây lại là vấn đề lớn.Sau khi release, team Customer Support báo lại rằng số lượng người dùng bỏ dở thanh toán và phàn nàn về quy trình thanh toán tăng vọt. Conversion rate giảm một cách bất thường, khiến cả team hoảng hồn. Đến cuối tháng, phía kinh doanh báo doanh thu bị hụt một khoản không nhỏ. Lúc đó mọi người tá hỏa đi tìm nguyên nhân.Cuối cùng, cái lỗi “nhỏ đến mức tưởng không ảnh hưởng gì” đó chính là thủ phạm. Một độ trễ vài giây, và người dùng nghĩ hệ thống bị đơ hoặc nghi vấn bảo mật, bị hack (do chủ yếu người dùng là mobile) dẫn đến họ thoát ra và làm gián đoạn luồng mua sắm.Khi nói chuyện với BA và PO, mình mới hiểu rõ rằng người dùng của mình là ai, hành vi mua sắm của họ là gì, giá trị của một đơn hàng là như thế nào,... nên việc họ để họ chờ thêm 1-2 giây cũng khiến họ khó chịu đến như thế nào và sẵn sàng từ bỏ đơn hàng đó.Mình test theo checklist, nhưng không nhìn sản phẩm như một người dùng, và càng không nghĩ về tác động kinh doanh phía sau. Nhưng chính câu chuyện này làm mình thay đổi suy nghĩ.Khi hiểu luồng nghiệp vụ và KPI sản phẩm, mình tự nhiên test tập trung hơn, ưu tiên đúng chỗ hơn. Không phải test nhiều, mà là test đúng.Câu chuyện đó đến giờ vẫn là một cột mốc trong sự nghiệp của mình. Đó là một bài học đến từ một lỗi tưởng chừng bé xíu, nhưng lại giúp mình trưởng thành rất nhiều trong cách làm nghề.Vậy mình đã làm gì để hiểu kinh doanh nhanh chóng?Mình không học thêm bất kỳ bằng cấp gì, cũng không cố trở thành BA mà mình chỉ đơn giản thay đổi một vài thói quen:Quan sát hành trình người dùng: xem họ đến đây để làm gì, đâu là bước khiến họ dễ bỏ cuộc nhất.Trò chuyện nhiều hơn với PO, BA và team Sales: những câu chuyện họ chia sẻ giúp mình hiểu sản phẩm thực tế hơn bất kỳ tài liệu nào.Theo dõi những KPI cơ bản: traffic, conversion, retention; chỉ cần ba số này đã giúp mình hình dung bức tranh kinh doanh.Càng ngày, automation càng được tiêu chuẩn hóa, AI hỗ trợ viết code và test case mạnh hơn. Nhưng AI không biết mục tiêu kinh doanh là gì, không có các số liệu kinh doanh thực tế, không hiểu người dùng cần gì, và càng không thể đánh giá tác động của một lỗi đến trải nghiệm thật.Mình tin rằng những người QA hiểu sản phẩm và biết nghĩ theo hướng giá trị kinh doanh sẽ khó bị thay thế nhất. Khi nắm được bối cảnh kinh doanh, mình không chỉ làm test, mà còn góp phần vào các quyết định sản phẩm.