Thực tế mới của lực lượng nhân sự IT: “Bạn không còn cơ hội làm việc một cách thủ công nữa”

Thời kỳ đánh giá năng suất của một chuyên gia IT bằng số dòng code viết ra hay số bug được sửa đang dần khép lại. Khi Trí tuệ Nhân tạo (AI) thâm nhập sâu vào ngành phần mềm, nó không chỉ đơn thuần đóng vai trò như một công cụ mà đang thiết lập một “hệ thống sản xuất” hoàn toàn mới. Theo ông Prajith Nair – FPT Software Vice President và Head of Learning and Innovation, FPT Corporation, lực lượng nhân sự IT đang trải qua một sự chuyển dịch ở cấp độ nền tảng: từ việc thực thi các tác vụ thủ công rời rạc sang việc điều phối giá trị kinh doanh ở cấp độ cao hơn.

Trong buổi trò chuyện với ITviec, ông Prajith Nair nhấn mạnh rằng các chuyên gia IT muốn tồn tại và thành công trong giai đoạn này phụ thuộc vào việc thực hiện một chuyển đổi then chốt: từ “người làm việc theo tác vụ” sang “người dẫn dắt kết quả”. Hãy cùng đi sâu vào vấn đề này.

Sự chuyển dịch từ các tác vụ nhỏ sang kết quả tạo ra giá trị

Trong mô hình phát triển phần mềm truyền thống, các kỹ sư thường vận hành như những công nhân trên dây chuyền lắp ráp. Họ tập trung vào các “vi tác vụ” như viết một dòng lệnh cụ thể, xây dựng một bảng cơ sở dữ liệu, hay sửa một danh sách lỗi. Thành công được đo bằng số lượng: “Hôm nay tôi viết được 10 dòng code” hoặc “Tôi sửa được 15 bug”.

Trong kỷ nguyên AI, cách đo lường này đã trở nên lỗi thời. Bởi vì AI có quyền truy cập vào “trí tuệ tập thể” của toàn bộ kho mã nguồn toàn cầu, từ đó có thể xử lý những công việc lặp lại, tác vụ cấp thấp nhanh hơn bất kỳ con người nào. Kết quả là ngành công nghiệp IT đang “chuyển giao” phần lao động nhàm chán này cho các tác nhân AI, thúc đẩy con người lên những nấc thang giá trị cao hơn.

Thước đo thành công mới chính là kết quả kinh doanh. Thay vì báo cáo về nỗ lực bỏ ra, kỹ sư, khi đã áp dụng AI một cách hiệu quả, sẽ có thể báo cáo về tác động tạo ra:

• Chỉ số cũ: “Tôi đã hoàn thành yêu cầu code”.
• Chỉ số mới: “Tôi giúp ứng dụng chạy nhanh hơn 15%” hoặc “Tôi giúp khách hàng tăng thêm 20% lượng người dùng”.

Điều này chuyển vai trò của con người sang trạng thái “trưởng thành toàn diện”, nơi các kỹ sư phải hiểu và mang lại giá trị kinh doanh xuyên suốt từ đầu đến cuối. Thay vì báo cáo về khối lượng code, lực lượng IT mới sẽ đánh giá thành công dựa trên các kết quả kinh doanh như:

• Ứng dụng có chạy nhanh hơn không?
• Có thu hút được nhiều khách hàng hơn không?
• Có tạo ra nhiều doanh thu hơn không?

Sự xuất hiện các vai trò mới: Từ người tạo ra sang người kiểm định 

Sự chuyển dịch này làm thay đổi cơ chế công việc hằng ngày. Trước đây, giá trị cốt lõi của một Developer là viết code từ đầu. Ngày nay, thực tế cho thấy công việc của Developer đang chuyển từ người tạo ra sang người kiểm định với sự trợ giúp của AI.

Ở thời điểm hiện tại, các chuyên gia IT được khuyến khích ngừng nhìn AI chỉ như một công cụ, mà cần xem AI là một “hệ thống sản xuất” mới. Khi AI có thể tạo code ngay lập tức, người kỹ sư phải trở thành một “nhà kiểm định thông minh”. Họ điều phối AI thực hiện phần việc viết, sau đó dùng phán đoán của mình để kiểm tra, chỉnh sửa và tích hợp kết quả đó vào bối cảnh kinh doanh cụ thể.

Điều này kéo theo sự xuất hiện của những vai trò mới, chẳng hạn như AI Augmented Engineer (Kỹ sư được tăng cường bởi AI). Đây là những người sử dụng các công cụ AI xuyên suốt vòng đời phát triển phần mềm, từ phân tích yêu cầu đến kiểm thử. Cách tiếp cận “AI Augmented” này cho phép đội ngũ triển khai phần mềm nhanh hơn, tập trung năng lượng vào đích đến thay vì hành trình.

Câu chuyện không chỉ dừng lại ở đó. Ông Prajith Nair nhấn mạnh rằng những vai trò “không được tăng cường bởi AI”, chẳng hạn như các Business Analyst truyền thống chỉ làm phân tích thủ công, nhiều khả năng sẽ dẫn đến suy giảm nhu cầu và mức độ cần thiết trong doanh nghiệp vì các tác nhân AI có thể xử lý những công việc này rất hiệu quả. Để duy trì công việc, những chuyên gia này cần chuyển hướng để trở thành AI Champion – những chiến lược gia và nhà cố vấn hiểu rõ quy trình AI từ đầu đến cuối và có đủ khả năng giúp khách hàng xác định những điểm mà AI có thể tích hợp để khai mở giá trị kinh doanh.

Làm thế nào để chuyển đổi bản thân với vai trò Developer?

Nếu bạn hiện đang làm việc theo mô hình dựa trên tác vụ, làm thế nào để thu hẹp khoảng cách sang thực tế mới dựa trên kết quả? Bạn có thể tham khảo lộ trình sau đây:

1. Phát triển “độ trưởng thành toàn diện”

Toàn diện không có nghĩa là Developer không cần phải thành thạo mọi ngôn ngữ lập trình, mà cần phải làm chủ chuỗi giá trị từ đầu đến cuối. Khái niệm này, được gọi là “độ trưởng thành toàn diện”, có nghĩa là nhìn xa hơn các yêu cầu kỹ thuật để hiểu giá trị cuối cùng được mang lại cho khách hàng là gì.

Để đạt được mức độ trưởng thành toàn diện, bước quan trọng nhất là ngừng xác định vai trò của bạn bằng khối lượng lao động bạn bỏ ra. Bạn phải ngừng xem phát triển phần mềm như một danh sách các tác vụ cần hoàn thành mà hãy bắt đầu nhìn nó như một quá trình sản xuất – tương tự như quy trình làm một bộ phim với nhiều bộ phận linh hoạt, nhiều bên liên quan và nhiều lớp giá trị.

2. Hãy học bằng cách xây dựng, không chỉ là lý thuyết

Lý thuyết không còn là đủ. Để tồn tại trong thực tại mới này, bạn phải áp dụng tư duy của một “maker”. Ông Prajith Nair nhấn mạnh rằng bạn không thể học AI chỉ bằng cách đọc về nó; bạn phải xây dựng cùng với nó.

Lời khuyên của ông là bạn có thể chọn bất kỳ nền tảng AI nào (ví dụ: Azure, OpenAI), bởi dù là công cụ nào cũng không quan trọng bằng việc xây dựng thói quen. Hãy học nó, xây dựng một giải pháp, và phát hành nó cho cộng đồng hoặc đồng nghiệp của bạn.

Điều này giúp bạn chuyển từ người học thụ động sang một “maker” chủ động, giúp bạn hiểu cách tích hợp AI vào một sản phẩm hoàn chỉnh (“kết quả”), thay vì chỉ biết công nghệ đó vận hành như thế nào (“tác vụ”).

3. Tư duy Người thuyền trưởng

Để hình dung cho sự chuyển đổi này, ông Prajith Nair đưa ra một phép ẩn dụ mạnh mẽ về vị thuyền trưởng của một con tàu. Lấy ví dụ như con tàu Titanic, nếu một người thuyền trưởng muốn con tàu tăng tốc, ông ta sẽ ra lệnh và mệnh lệnh đó được truyền xuống các boong dưới, nơi hàng trăm công nhân phải xúc than thủ công vào lò hơi. Những công nhân này đang thực hiện các vi tác vụ, hay còn gọi công việc dựa trên tác vụ – họ làm việc rất vất vả nhưng không bao giờ nhìn thấy đích đến hay ý nghĩa thật sự của công việc này là gì.

Ngày nay, AI trao cho mỗi Developer sức mạnh của một vị thuyền trưởng thời hiện đại. Bạn có trong tay sức mạnh của hàng trăm công nhân xúc than để có thể tăng tốc con tàu ngay lập tức, và hàng trăm người công nhân đó chính là AI. Bạn không còn cần phải là người xúc than nữa. Thay vào đó, giá trị của bạn đến từ việc đứng trên buồng lái, hiểu rõ đích đến, và biết chính xác khi nào và làm thế nào để kéo các cần điều khiển nhằm tới được nơi đó.

Lời kết

Một tương lai thành công sẽ thuộc về những người ngừng tập trung vào việc hoàn thành tác vụ và bắt đầu tạo ra giá trị. Bằng cách coi AI là một hệ thống sản xuất và áp dụng tư duy của một thuyền trưởng, các chuyên gia IT có thể rời xa những công việc lặp lại nhàm chán để tiến tới một sự nghiệp được định nghĩa bởi trí tuệ, chiến lược và những kết quả có tác động thực sự.