Khi công nghệ lõi trở thành chiến lược quốc gia, vai trò của kỹ sư cũng thay đổi

Ngay tại Phần Lan, những chiến lược đầu tư vào công nghệ đổi mới sáng tạo của cả quốc gia đang quyết định loại bài toán mà kỹ sư tại đó được trao cơ hội giải quyết. Đây là những bài toán có chu kỳ phát triển dài, hàm lượng nghiên cứu cao và tác động sâu tới nhiều ngành kinh tế. Như vậy, những khoản đầu tư này đang tạo ra những dạng công việc kỹ thuật nào trong thực tế?

Ông Yasuhiro Miyamoto: Những lĩnh vực nào ở Phần Lan hiện đang tạo ra nhu cầu nhân tài công nghệ quốc tế lớn nhất, đặc biệt là đối với nhóm kỹ sư giàu kinh nghiệm?

Bà Lê Vân Anh:

Nhu cầu tuyển dụng kỹ sư quốc tế tại Phần Lan hiện tập trung mạnh ở các lĩnh vực như công nghệ thông tin và chuyển đổi số, sản xuất công nghiệp, công nghệ y tế và năng lượng. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn vào các lợi thế cạnh tranh cốt lõi của Phần Lan mà tôi đã nêu trên, có thể thấy một số lĩnh vực nổi bật đang dẫn dắt nhu cầu nhân lực kỹ thuật chất lượng cao.

Phần Lan hiện nằm trong nhóm các quốc gia có nền kinh tế số và xã hội số phát triển hàng đầu châu Âu. Tỷ lệ người dân sở hữu kỹ năng số ở mức trên cơ bản đạt khoảng 50%, cao hơn đáng kể so với mức trung bình 31% của Liên minh châu Âu. Đồng thời, cứ khoảng 11 người lao động tại Phần Lan thì có 1 người làm việc trong nền kinh tế công nghệ cao, bao gồm cả lĩnh vực sản xuất công nghệ cao lẫn các ngành dịch vụ chuyên sâu về tri thức như công nghệ thông tin và truyền thông hay tài chính.

Ví dụ, lĩnh vực hạ tầng kết nối không dây đòi hỏi nhu cầu lớn đối với các kỹ sư vô tuyến, kỹ sư hệ thống nhúng và chuyên gia an toàn thông tin để xây dựng nền tảng cho công nghệ 6G. Ở lĩnh vực chuyển dịch năng lượng xanh, nhiều dự án thương mại đầu tiên về hydro xanh đang được triển khai, kéo theo nhu cầu về các kỹ sư hệ thống điện, kỹ sư tự động hóa và các chuyên gia kỹ thuật liên ngành.

Trong khi đó, ở mảng điện toán lượng tử và deep tech, các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp tại Phần Lan đang phát triển cả phần cứng lẫn thuật toán mới, tạo ra không gian rất rộng cho các kỹ sư phần mềm, kỹ sư hệ thống và kỹ sư phần cứng tham gia vào những nền tảng công nghệ thế hệ tiếp theo. Một số tổ chức như VTT hiện cũng cung cấp quyền truy cập mở vào hệ thống máy tính lượng tử phục vụ nghiên cứu công cộng, tạo điều kiện để các kỹ sư và nhà nghiên cứu thử nghiệm các thuật toán và kiến trúc phần cứng mới.

Ông Yasuhiro Miyamoto: Nếu đi vào thực tế công việc, kỹ sư công nghệ tại Phần Lan đang tham gia giải những dạng bài toán nào ở những lĩnh vực kể trên?

Bà Lê Vân Anh:

Những lĩnh vực kể trên đều là những lĩnh vực mà công việc kỹ thuật không dừng ở việc phát triển một tính năng phần mềm hay tối ưu hiệu năng của một hệ thống số. Chúng là những bài toán gắn trực tiếp với hạ tầng, sản xuất, năng lượng, nghiên cứu khoa học và các hệ thống kỹ thuật phức hợp bao gồm phần mềm, phần cứng, dữ liệu và vận hành thực tế.

Điểm đáng chú ý là những bài toán này thường mang ba đặc điểm chung:

• Thứ nhất, độ mở của bài toán rất lớn. Nhiều vấn đề chưa có lời giải chuẩn hóa, đòi hỏi quá trình thử nghiệm, kiểm chứng và điều chỉnh liên tục.
• Thứ hai, vòng đời phát triển dài. Thành công không được đo bằng tốc độ ra mắt tính năng trong vài tuần hay vài tháng, mà bằng năng lực xây dựng nền tảng công nghệ có thể tạo ra giá trị trong nhiều năm.
• Thứ ba, tính liên ngành rất cao. Một quyết định kỹ thuật hiếm khi chỉ nằm trong phạm vi công nghệ thông tin; nó thường liên quan đồng thời đến sản xuất, khoa học vật liệu, năng lượng, dữ liệu, vận hành và chiến lược sản phẩm.

Đây là những bài toán, đồng thời cũng là cơ hội lớn nhất đối với vai trò của kỹ sư công nghệ làm việc tại Phần Lan.

Ông Yasuhiro Miyamoto: Khi làm việc trong những môi trường công nghệ có độ phức hợp cao như vậy, vai trò của kỹ sư thay đổi như thế nào?

Bà Lê Vân Anh:

Ở những môi trường tập trung vào nghiên cứu dài hạn và đổi mới công nghệ cốt lõi, kỹ sư thường tham gia rất sớm vào quá trình phát triển giải pháp. Vai trò của họ không chỉ nằm ở khâu triển khai mà còn ở việc phân tích bài toán, đưa ra góc nhìn chuyên môn, cùng xây dựng phương án kỹ thuật và phản biện những lựa chọn đang được cân nhắc.

Điều này đòi hỏi người kỹ sư không chỉ giỏi chuyên môn, mà còn cần khả năng tư duy hệ thống, phối hợp liên ngành và tinh thần chủ động trong công việc.

Ông Yasuhiro Miyamoto: Quá trình đưa ra quyết định kỹ thuật tại các doanh nghiệp công nghệ ở Phần Lan có gì khác biệt?

Bà Lê Vân Anh:

Văn hóa làm việc tại Phần Lan đề cao sự minh bạch, trách nhiệm chung và đóng góp chuyên môn từ nhiều phía.

Trong môi trường đó, quyết định kỹ thuật thường được xây dựng trên quá trình trao đổi kỹ lưỡng giữa các bên liên quan, thay vì chỉ đi theo chỉ đạo một chiều. Các kỹ sư được khuyến khích nêu quan điểm, đặt câu hỏi phản biện và đóng góp vào quá trình hình thành giải pháp. Việc xây dựng đồng thuận có thể mất thời gian hơn ở giai đoạn đầu, nhưng đổi lại, khi đã đi vào thực thi, tổ chức thường vận hành rất nhất quán và hạn chế được những điều chỉnh lớn về sau.

Có thể nói, đây là một cấu trúc làm việc đòi hỏi mức độ trưởng thành nghề nghiệp cao hơn ở kỹ sư. Không chỉ là năng lực chuyên môn, mà còn là khả năng lập luận, lắng nghe, tranh luận trên cơ sở chuyên môn và cùng chịu trách nhiệm cho lựa chọn kỹ thuật cuối cùng.

Ông Yasuhiro Miyamoto: Kỹ sư công nghệ nói chung, kỹ sư công nghệ Việt Nam nói riêng, cần sở hữu những kỹ năng nào để có thể thích nghi và phát triển tốt trong hệ sinh thái công nghệ của Phần Lan?

Bà Lê Vân Anh:

Tôi tin rằng những người phát triển mạnh nhất là những người có tinh thần học hỏi liên tục, chủ động đưa ra sáng kiến, sẵn sàng thử nghiệm những hướng đi mới nhưng cũng đủ bản lĩnh để kiên trì theo đuổi các mục tiêu dài hạn. Môi trường làm việc ở Phần Lan đề cao sự bền bỉ, tinh thần trách nhiệm, cân bằng trong cuộc sống và khả năng đóng góp tích cực cho cộng đồng làm việc.

Những người cởi mở với góc nhìn mới, biết lắng nghe nhưng vẫn giữ được bản sắc chuyên môn của mình thường có nhiều cơ hội phát triển trong môi trường này.